ramallo de mar.jpg

Si quieres acceder a los contenidos completos y ver más información e imágenes de las algas y plantas de la ría, así como de los animales que encontramos habitualmente viviendo en ellas,  échale un vistazo a nuestra versión para ordenador.

ALGAS VERDES

A alta concentración de clorofila dálles a súa cor característica. Estas algas, xeralmente pequenas, adoitan vivir a pouca profundidade e, durante o verán, non é estraño que nos acompañen nas praias.

ALGAS paRDaS

Son as raíñas da nosa ría, especialmente as máis grandes como os argazos e as laminarias. As algas pardas normalmente forman grandes poboacións onde viven e se alimentan moitos animais. 

ALGAS vermellaS

As máis antigas e diversas, capaces de vivir mesmo onde case xa non chega a luz. As súas formas caprichosas e o seu pequeno tamaño convérteas no grupo máis rechamante

plantAS - zostera

Despois de colonizar con éxito o medio terrestre, algunhas plantas decidiron volver ás súas orixes e regresar ao mar. A zostera é a planta mariña máis abundante na ría e as alfombras verdes que forma sobre a area serven de refuxio para multitude de formas de vida. 

ALGAS

É difícil imaxinar a importancia das algas na nosa vida. Grazas á súa fotosíntese, son os principais produtores de osíxeno no planeta, xerando máis da metade do aire que respiramos, e almacenan grandes cantidades de CO2 tanto do mar como da atmosfera. Esta actividade, vital para o equilibrio do planeta, é feita, especialmente polas algas microscópicas que forman parte do plancto. Ademais, as algas son unha parte clave no equilibrio da biodiversidade mariña, xa que, ao xerar materia orgánica a partir da luz solar, son os produtores primarios de alimento nestes ecosistemas. 

algas galicia ría de vigo

As algas son realmente organismos moito máis diversos do que pensamos e distribúense en grupos que evolucionaron de xeito totalmente independente uns dos outros. Poden ocupar calquera ambiente que lles proporcione luz e auga suficiente para desenvolverse, converténdose nun dos organismos dominantes no medio acuático, con máis de 25.000 especies diferentes. Mesmo colonizaron a neve, nos hábitats polares e alpinos hai rexións que presentan o fenómeno da "neve rosa", que se produce cando o branco normal da neve é substituído polo rosa intenso que proporciona unha microalga adaptada a vivir en ambientes moi fríos, Chlamydomonas nivalis. 

No Atlántico dominan os fondos rochosos ata 25-30 m (máis alá, con algunhas excepcións, non hai luz suficiente para vivir), sendo moi abundantes nos primeiros 10 m. Hainas pouco de lonxevas, que seguen ciclos de rexeneración anuais, outras crecen apenas na estación máis favorable polas temperaturas e despois entran nunha especie de "hibernación". Algunhas, en cambio, son perennes e viven desde hai decenas de anos. 

Como seres que realizan a fotosíntese, un dos factores clave para o seu desenvolvemento é a luz. A cantidade de luz e o tipo de radiación que chega varía segundo a profundidade, xa que a medida que mergullamos algunhas cores do espectro desaparecen. A primeira cor que se "perde" é o vermello, seguido, un pouco máis abaixo, polos laranxas e amarelos, de xeito que o azul e o verde dominan finalmente. Na nosa ría, debido á riqueza do plancto, as radiacións azuis son absorbidas antes e predomina o verde. 
Dependendo do tipo de algas, necesitan absorber unhas radiacións máis que outras, o que fai que busquen un lugar onde instalarse e crecer en función deste factor: PUNTO DE COMPENSACIÓN. 

Ademais, a cor que percibimos nelas corresponde á radiación que non absorbe, por exemplo, as algas verdes non absorben ondas verdes senón que captan  intensamente ondas vermellas, por iso precisan estar en lugares menos profundos para recibilas. Pola súa banda, as algas vermellas non absorben as ondas vermellas, senón verdes e xeralmente viven a maior profundidade.

Así, aproximadamente, podemos establecer a distribución das algas nno fondo dependendo da súa profundidade: TEORÍA CROMÁTICA DAS ALGAS: onde as rexións máis superficiais son especialmente adecuadas para as algas verdes, máis abaixo estarían as algas pardas e , finalmente, as vermellas. 

Na ría, a zona intermareal acolle moitas algas verdes, como a leituga de mar, que adoita vir acompañada de bochos e "algas azuis". Nas augas máis superficiais, ata os primeiros 10 metros, é onde atoparemos unha maior variedade de especies. Os planchíns, os ramallos, as algas de arpón e as laminarias, entre outros, dominan os espazos rochosos. A maiores profundidades, tamén abundan as algas pardas, como laminaria e sargassum, e as algas vermellas duras, como o maerl. 

Debido a que a absorción de ondas de luz no mar é bastante estable, a profundidade axúdanos a localizar algunhas unhas algas ou outras a diferentes niveis, pero por que atopamos algunhas especies nunha zona costeira e outras predominan noutros lugares? Aquí entraría outro factor clave, a temperatura. Esta inflúe nos factores metabólicos e reprodutivos, determinando a distribución xeográfica das especies. Así, dependendo de se falamos de latitudes máis ao norte ou ao sur, a temperatura varía e, con ela, a especie que veremos. O cambio climático está a elevar a temperatura media do mar, desviando e/ou facendo desaparecer moitas especies dos seus lugares orixinais (algo moi preocupante, como veremos, con "especies clave" como a laminaria). 

O outro factor a considerar é o substrato, agás casos moi especiais como os sargazos, que poden flotar libremente, ou o maerl, que se establece nos fondos sen soporte, as algas precisan unha superficie dura na cal ancorar para manter unhas condicións de luz estables. O lugar máis común para atopalas son as rochas, pero tamén lles valen as estruturas artificiais (peiraos, cordas,...), outros animais (espirógrafos ou centolas) ou outras algas (pequenas algas vermellas adoitan crecer nos longos talos das grandes. Algas pardas). 

Tamén cómpre mencionar que establecen relacións de simbiose. O exemplo máis común na ría é o das algas zooxantelas que viven no interior dos tentáculos das anémonas comúns (Anemonia viridis), dándolles a característica cor verdosa con puntas rosas que presentan algúns exemplares. 
 

anemona algas simbiontes

Para simplificar a complexa clasificación destes organismos, só falaremos de algas pluricelulares de suficiente tamaño para poder velas tanto nas inmersións e snorkel como na praia, e distinguiremos tres tipos básicos segundo a coloración que adoitan presentar, aínda que, como veremos, nin sequera este criterio vale para a todas as algas. 

 

ALGAS  VERDES - CLOROFITAs

Presentan unha cor verdosa grazas á grande cantidade de clorofila que conteñen e tenden a desenvolverse en augas pouco profundas. En xeral, son de menor tamaño que outros grupos de algas e poden ter moitas formas: en filamentos, bulbosas, como finas láminas case transparentes ou con aspecto peludo. 
Aínda que son as que máis veces asociamos co mar cando escoitamos a palabra algas (probablemente porque son máis visibles e tenden a chegar á praia en abundancia), o 90% delas viven en augas doces.
 
No mar son máis frecuentes en augas temperadas e a súa diversidade diminúe a medida que as augas se arrefrían. Tamén son especialmente abundantes en zonas salobres, onde se mesturan as augas salgadas e doces, como as rías. Alí, ademais de contribuír á beleza das paisaxes, levan a cabo unha importante tarefa de soster o limo brando, grazas aos seus filamentos. 

Normalmente reprodúcense sexualmente por gametos e de forma asexual por esporas e é común que as mesmas especies alternen ambos os métodos entre xeracións. Ademais, aínda que as algas a miúdo requiren un substrato para vivir, poden durar moito tempo sen apoio, vagando á deriva, se as condicións son óptimas. Cando isto sucede, de cando en vez, tamén son capaces de reproducirse de forma vexetativa, é dicir, se fragmentan e xorde un novo individuo de cada anaco de alga.
 

 
Ulva lactuca
Codium sp.
Mostrar más

A leituga do mar é un clásico, non sempre apreciado, das nosas costas. Ten un aspecto foliáceo, moi fino, case transparente e de cor verde clara. Son algas de curta vida, varios meses, xa que seguen ciclos de reprodución anuais nos que os cambios de xeración se producen rapidamente. 

É outra das algas máis comúns, tamén coñecida como candelabro pola súa forma característica. Ten un aspecto esponxoso con múltiples ramificacións en forma de cilindros carnosos que sempre se dividen de dous en dous. De cor verde escura, tende a agarrar nas rochas a pouca profundidade, mesmo na área intermareal. 

alga verde galicia Codium ramallo
alga verde galicia Ulva lactuca
alga verde ulva lechuga marea verde.JPG
1/1

a vida sobre os ramallos

diferentes tipos de codium

diferentes tipos de ulva

1/8

Son algas perennes, que viven varios anos, e o seu crecemento e reprodución débese a factores estacionais. Durante o verán cóbrense cunha capa de pelos pequenos. Podemos atopalas especialmente nas Illas Cíes, son moi abundantes en Fornos e no illote de Viños. Tamén está presente en Tofiño, Areamilla e Cala do rei. 

Dentro dos ramallos hai diferentes tipos ramificados, moi difíciles de distinguir entre si sen a axuda dun microscopio. Na nosa ría podemos atopar Codium tomentosum, Codium fragile e Codium vermilara, todos cunha forma case idéntica. 


De aspecto moi diferente pero que tamén pertence a este xénero é o Codium bursa, que orixina formas globosas e infladas que se adhiren ás rochas e que, a medida que crecen, forman un baleiro no seu interior que poden encher con auga do mar. O tamaño varía dende un centímetro a 30 e poden formar agrupacións nas rochas. 


Finalmente, a familia das algas de codium tamén pode ter formas adherentes que se estenden formando pequenos parches de cor verde intensa nas rochas, coma o Codium adhaerens.
 

Pode alcanzar 20 ou 30 cm de diámetro e é común atopar moitos exemplares xuntos cubrindo grandes áreas de rocha. Paga a pena mirar entre eles porque, debido á súa forma, serven de refuxio para moitos animais, desde as grandes maragotas, que gustan de agocharse ou apoiarse neles para descansar, ata os esvaradíos e discretos peixes pipa. Coma moitos tipos de caramuxos, borrachas e pequenos nudibranquios. Tamén é común que outras algas (especialmente vermellas) crezan sobre elas, dándolles un aspecto máis colorido. 

Estas proliferacións, en principio, son inocuas, pero se afectasen a grandes áreas durante máis tempo poderían danar á diversidade do ecosistema, xa que inhiben a osixenación doutros organismos. 
Isto non significa que haxa contaminación cando ocorren estas mareas, pero certos tipos de contaminación poden desencadear ou contribuír a estas proliferacións. 
A pesar do malestar que poden xerar en algúns bañistas, a importancia das algas no noso planeta é enorme e non deixa de ser un bo sinal velas preto de nós. 

Hai moitos tipos de algas do xénero Ulva, tamén mencionaremos a Ulva linza, de cor semellante pero de aparencia máis alongada. Comeza cunha parte tubular máis estreita e logo expándese para formar unha folla ancha.

 

Outro tipo de algas do xénero Ulva moi común na praia é a Ulva compressaEstá formada por finas ramas filamentosas, coma fíos, que se poden aplanar un pouco nos extremos e "rizar" nos seus bordos. Queda ao descuberto nas rochas onde crece cando baixa a marea. 
 

Cando se desprenden do substrato, xeralmente envellecen e morren, pero se as condicións son favorables poden reproducirse por fragmentación. Estas condicións óptimas poden ser desencadeadas pola luz e a temperatura da primavera-verán e pódense potenciar por factores relacionados co estilo de vida humano, como o exceso de nutrientes debido á purificación inadecuada ou inexistente da auga vertida ao mar. Cando isto sucede, grandes acumulacións de Ulvas invaden as praias, son as chamadas "mareas verdes" .

 

 ALGAS  paRDaS - feOFíceAS

Tamén teñen clorofila (presente en todas as algas xa que é fundamental na fotosíntese) pero está enmascarada por outras substancias coma o caroteno e as xantófilas que lles dan a súa cor marrón ou amarelenta. Con algunhas excepcións, son mariñas e distribúense por todos os océanos. Abarcan multitude de formas e tamaños, desde pequenas algas filamentosas ata as grandes laminarias que poden medir varios metros. Son as algas que alcanzan o maior tamaño e temos a sorte de que son moi abundantes nas nosas costas. As algas pardas non están moi relacionadas con outros tipos de algas, de feito, seguiron un camiño evolutivo separado e desenvolvéronse relativamente hai pouco tempo, en comparación con outras algas, sendo unha das máis complexas e de lonxevas.

Algunhas delas seguen ciclos de vida anuais e outras son perennes, podendo vivir décadas se as tormentas o permiten. Nos meses do inverno, a axitación do mar pode soltar anacos ou mesmo a alga enteira das especies máis grandes de algas pardas, levándoas á deriva ata chegar á costa como arribazóns. Esta dispersión é moi beneficiosa para a vida mariña xa que, por un lado, é unha rica fonte de alimento para animais herbívoros e detritívoros, mentres que, fóra da auga, proporciona alimento a aves e pulgas de mar.

Merecen mención especial as laminarias, que forman os bosques submarinos de augas temperadas e frías. Estes xigantes, como todas as algas e plantas mariñas, son capaces de xerar o seu propio alimento e, á súa vez, servir de base alimentaria para toda a cadea alimentaria (produtores primarios), de feito a súa produtividade é maior que a producida polos arrecifes de coral. Dado que requiren baixas temperaturas, benefícianse dos afloramentos de auga fría e profunda que se producen na ría, pero son moi vulnerables aos aumentos de temperatura, polo que a tendencia actual, co cambio climático, é desaparecer. A situación no mar Cantábrico neste sentido é moi preocupante, ao desaparecer practicamente todas as densas poboacións de laminaria. En Galicia, polo momento, mantemos o último reduto do sur de Europa. 
 

LAMINARIáceaS

Saccorhiza polyschides
Laminaria ochroleuca
Undaria pinnatifida
Mostrar más

É unha das nosas algas máis emblemáticas, dominando a vexetación de grandes áreas da ría de ata 20 metros de profundidade, podendo formar auténticos bosques xunto con outras laminarias. 

A súa forma é tan peculiar que a fai inconfundible. Na base, onde ten o rizoide (equivalente á raíz das plantas), desenvolve un gran bulbo oco e verrugoso que o axuda a pegarse firmemente. 

Outra laminaria común nos nosos fondos é a laminaria ibérica ou dourada. É unha alga perenne capaz de alcanzar entre 1 e 2 metros de lonxitude. 

Diferénciase por ter unha cor marrón clara que se volve un tanto amarelada, especialmente na base da lámina e porque o seu estipe ou talo é cilíndrico e liso, sen outras formas de vida adheridas. 

Cunha cor marrón uniforme e un talo máis amarelento, esta alga parda pode chegar ata os 3 metros, aínda que case sempre a atoparemos entre 1 e 2 m. Formada por unha soa fronde de aspecto lanceolado (máis ancho na base que na punta), que percorre case toda a lonxitude do talo. 
A fronde ten un bordo irregular e vai formando saíntes en forma de dedo, o que lle dá a aparencia dunha pluma xigante. 

algas pardas laminaria argazo saccorhiza polyschides
algas pardas laminaria dorada kombu ochroleuca
algas pardas laminaria wakame Undaria pinnatifida
algas pardas laminaria wakame Undaria pinnatifida
algas pardas laminaria dorada kombu ochroleuca
Laminaria kombú
PA230175.JPG
algas pardas laminaria wakame Undaria pinnatifida
algas pardas laminaria argazo saccorhiza polyschides

1/4

galería

É unha alga alóctona, que provén do noroeste do Pacífico, crese que foi introducida accidentalmente a través do comercio de ostras xaponesas na década dos 80. Pero non pode considerarse invasora, dado que non xera competencia agresiva nin despraza a outras especies. 

Segue ciclos anuais, prefiren temperaturas frías, entre 10º e 15º, e augas tranquilas, polo que atoparon nas augas galegas resgardadas un bo lugar para vivir. A súa principal preocupación son os ourizos, que comen as ondulacións da base do talo dos exemplares fértiles.

Normalmente medran a pouca profundidade, aínda que se poden atopar ata os 18 metros. 

É menos común que outros tipos de laminarias autóctonas, ou polo menos non forma poboacións tan densas e extensas. Quizais porque, aínda que está totalmente integrada no ecosistema, leva menos tempo a se desenvolver nas nosas augas. 

Podemos atopala en dous dos mellores lugares da ría para admirar unha grande variedade de algas: Punta Pereiras (nas Illas Cíes) e A Furna. 

O seu trazo máis característico son algunhas curvas a xeito de faralaes na base do talo, aínda que máis pequenas e regulares que nos argazos e só están presentes en algas fértiles, xa que son estruturas que están formadas para producir as esporas. 

Como todas as laminarias, ten unha textura cartilaxinosa que normalmente é "ocupada" por briozoos, algas, ascidias e outros pequenos animais. 

As grandes algas pardas, como as tres que presentamos aquí, considéranse "especies clave", xa que a presenza de moitas outras formas de vida depende da súa presenza. Xeran todo un ecosistema ao seu redor e o seu papel é comparable ás árbores que forman os bosques terrestres, con múltiples formas de vida refuxiadas entre os seus rizomas e moitas outras que viven sobre elas. Os moluscos, os briozoos, as anémonas, as esponxas, ascidias e outras algas son só algúns exemplos da maraña da vida que rodea estas xenerosas algas. E iso é un reclamo para multitude de depredadores como moitos peixes, polbos, chocos ou estrelamares, que frecuentan estes bosques na procura de alimento. 

Nos últimos anos observouse un claro descenso nas poboacións de laminaria, especialmente na costa cantábrica. A perda desta especie ten enormes consecuencias, significa tamén a desaparición de todo o que vive ao seu redor. Actualmente Galicia é o último reduto destes xigantes marróns do sur de Europa, motivo máis que suficiente para comezar a coidar e protexer estas especies antes de que sexa demasiado tarde. 

A esta laminaria gústanlle as augas tranquilas e as batidas, polo que aparece en zonas costeiras e en puntos máis afastados do fondo. É habitual atopala en A Furna, Cala do rei, Bondaña ou Tofiño. 

Debido á súa lonxitude e ao único punto de unión, o mesmo que as outras laminarias, corre o perigo de ser arrincada polas tormentas no inverno. Os restos das súas "raíces" que fican ancorados ás rochas como "tocos" serven de alimento a outros animais. 

A súa lámina é ampla e está dividida en fitas (máis anchas e menos numerosas que na Laminaria hyperborea). Na superficie da lámina poden aparecer manchas pardas máis escuras, son pequenas vesículas nas que as esporas seguen a reproducirse. 

Pola súa banda, o bulbo é capaz de sobrevivir aínda durante meses por si mesmo, mantendo o refuxio de pequenos animais por un tempo. Para reproducirse deposita os gametofitos que liberarán os gametos sobre un tipo de alga vermella calcaria, Mesophyllum lichenoides (ver nas algas vermellas). 

Prefire as augas tranquilas, lonxe da costa e pode aparecer en moitos puntos de mergullo, sendo especialmente abundante en Cala do rei, Bondaña, Tofiño e Cenoiros. 

As longas fitas laminadas da fronde esténdense ondulando coa corrente mariña e son un bo lugar para establecerse moi diferentes especies de briozoos, moluscos e outras algas. 

É unha alga de vida curta, con ciclos anuais e, aínda así, chega a grandes tamaños, alcanzando varios metros de lonxitude. A pesar do seu aspecto impoñente, é unha alga moi fráxil e rompe con facilidade cando as tormentas chocan durante o inverno. Cando isto ocorre, os restos das súas láminas e parte do estipe chegan ás praias como arribazóns. 
 

Esta protuberancia pode chegar ata 30 cm. de ancho e é un lugar magnífico onde os pequenos animais se refuxian para esconderse dos depredadores. 
Antes de que se desenvolva completamente, o bulbo, aínda sen verrugas, espállase coma unha campá con ramificacións que cobren a base da alga. 

Xusto por riba do bulbo, o estipe (talo) ensancha e forma volutas a xeito de faralaes a cada lado do bordo

O estipe é plano, o que fai posible diferenciar inmediatamente o argazo doutras laminarias, que o teñen cilíndrico, e ascende ata despregar a súa enorme lámina ramificada en múltiples fitas. 

 Fitas longas           e numerosas.

Fitas anchas      e menos    numerosas.

Talo plano.

Talo cilíndrico.

Faralaes.

Raíz en forma de bulbo.

Raíz en rizoides.

Curva na base da lámina.

AplanADAS

Padina pavonica
Dictyota dichotoma
Dictyopteris polypodioides
Mostrar más

Esta vistosa alga aparece a pouca profundidade despregándose en forma de abanico cónico
A súa cor é difícil de definir, sobre unha base ocre esténdense franxas concéntricas máis escuras de brillo nacarado. Forma ramos redondos que poden aparecer illados ou en grandes grupos. 

alga parda cola de pavo Padina pavonica

Alga parda que crece formando láminas finas membranosas e semitransparentes, atravesadas por unha nervadura dunha cor máis clara e amarelenta. Estas láminas divídense en dúas e esténdense formando arbustos de 20-30 cm. 

alga parda lanceolada Dictyopteris polypodioides
alga parda abanico dyctiota dichotoma

Outra alga laminada, esta vez en fitas, de cor verde a marrón claro, formando ramos. Aínda que poden ter ata 50 cm de longo, o normal son 20 cm. 
Cada fita ten un centímetro de grosor e remata nun bordo bilobulado

alga parda abanico Dictyota cyanoloma
alga parda lanceolada Dictyopteris polypodioides

1/6

galería

Pódense ver en puntos pouco profundos da costa norte como A Furna, Areamilla ou Cala do rei e nas Illas Cíes, especialmente en Fornos, coincidindo co tempo de proliferación da laminaria: finais da primavera - principios do verán. 

Crece xeralmente á beira das grandes laminarias, estando protexida baixo as frondes destas. 


Son perennes, pero o seu aspecto varía moito ao longo do ano: na primavera crecen ata alcanzar os seus tamaños máximos e aparencia típica de láminas, durante o verán pérdenas ata quedar reducidas só ás nervaduras. No outono comezan a botar de novo para reiniciar o ciclo. 

Podemos velas en lugares pouco profundos como Tofiño, Oleiro ou Liméns, tamén están presentes nas Illas Cíes. É frecuente que crezan xuntas, ás veces ocupando grandes superficies. 

Se a observamos de preto, podemos ver unha delicada retícula na súa textura case transparente. 

É unha especie de ciclo anual, acadando a súa maior expansión no verán. Podemos atopala en rochas ou noutras algas, a miúdo a pouca profundidade. 


Cando está na época reprodutiva presenta puntos ou manchas escuras. 

Hai unha variante, Dictyota cianoloma, que amosa un rechamante perfil de cor azul. 

É unha especie de verán que se asenta sobre rochas ou outras algas en zonas de augas non batidas e con grande exposición ao sol, polo que aparecerán a pouca profundidade. 

Relativamente frecuente (na primavera - verán), especialmente nas Illas Cíes e A Furna.

Adoita alternar tons de branco, marróns e verde escuro. O branco débese a depósitos de carbonato cálcico. 
Tanto no seu perfil exterior como nas bandas concéntricas ten unha fina capa de pelo, o que lle dá un toque aveludado. 

Normalmente teñen entre 10 e 15 cm de diámetro, aínda que poden estenderse cubrindo grandes áreas, e son tan particulares que non se confunden con ningunha outra alga. 

ramificaDAS

É unha alga invasora que chegou ás nosas costas dende Xapón. Forma grandes arbustos marróns, xa que se ramifica dun talo central. E presenta moitas vesículas redondas nas ramas laterais, que o axudan a flotar, tanto para manterse en posición vertical como pegado ás rochas, como para non afundirse cando vai á deriva. 

Cystoseira baccata
Fucus sp.
Sargassum muticum
Mostrar más
alga parda invasora sargazo Sargassum muticum

É unha alga ramificada de gran tamaño, podendo medir ata un metro de lonxitude (a maior das especies de Cystoseira). O eixo principal é aplanado e a partir del saen varias ramas irregulares e separadas, nas que aparecen as típicas vesículas ovais cheas de aire. Estas pequenas vexigas aparecen ao comezo de cada rama que se bifurca. 

alga parda galicia roble de mar Halidrys siliquosa

Unha alga típica da zona intermareal que se ramifica en láminas aplanadas e bifurcadas, onde destacan as súas peculiares bochas, bordeadas por un reberete que sobresae. 

Durante as mareas baixas están ao descuberto e adquiren unha cor máis escura, case negra. Ata 30 cm de lonxitude e perenne. 

alga parda galicia Cistoseira baccata  caballito
alga parda galicia Cystoseira tamariscifolia tamarisco

1/5

1/3

galería

galería

Esta alga perenne medra ata 40 cm. longo e, aínda que podemos atopar algún arbusto illado, é común que se estenda cubrindo áreas máis grandes. 

Pódese atopar a pouca profundidade, en lugares como A Furna ou Cala do rei, e tamén nalgunhas zonas intermareais. 
 

Seguen ciclos de crecemento e, despois dun tempo de desenvolvemento lento no inverno, medran rapidamente na primavera para reproducirse durante o verán. Chega a formar columnas de varios metros, xeralmente entre laminaria, que se elevan formando bosques densos que impiden ver o fondo. 


Aparece en augas pouco profundas ou á deriva cara a zonas costeiras que poidan estar máis expostas. Debido á súa capacidade de reprodución por fragmentación, adáptase ben ás zonas batidas. 


------------------------------------------------------
A Bifurcaria bifurcata ou alga diapasón tamén é outra habitual das nosas costas. Caracterízase pola súa coloración marrón claro, tirando a verdoso ou mesmo amarelento, e a súa estilizada forma de rama espaguetes que se bifurcan cada vez máis a medida que se achegan ao extremo. 

A súa intricada forma permite que numerosos pequenos animais se peguen ou escondan entre as súas ramas. 

Aparece en puntos pouco profundos como A forno, as Illas Cíes ou Cala do rei. 

A súa característica máis distintiva son estas vesículas que están incrustadas por pares no seu corpo, típicas das algas fucus, que lle permiten flotar para manter unha posición vertical cando está unida ás rochas, pero tamén para flotar cando se desprende destas. En ambas as situacións, esta flotabilidade permítelle ter máis luz solar dispoñible. 

O mellor lugar para buscalas é a parte rochosa da praia coa marea baixa.

 

 


-------------------------------------------------------
Outra alga similar e que se atopa con frecuencia nas mesmas zonas é o carballo de mar ou a Halidrys siliquosa. Especie ramificada que pode superar os 2 metros de longo, xa que se expande notablemente. As ramas marrón claro son fortes e consistentes, crecen bastante unhas das outras e adoptan formas avultadas a medida que se desenvolven. 
 

Forma pequenos arbustos que medran entre outras algas pardas e verdes e poden superar o medio metro de lonxitude. 

Aparece en lugares pouco profundos, desde a zona intermareal ata lugares como A forno, as Illas Cíes ou Cala do rei. 
 

As súas fortes pólas, de cor marrón claro e ás veces verdosas, van estreitando a medida que se dividen, rematando en extremos espiñentos. 
 

Trátase dunha alga perenne que soporta diferentes formas de vida, como ascidias, caramuxos, cabaliños de mar ou esponxas.

Tamén é normal atopar ovos de diferentes especies e outras algas unidas ás súas ramas. 

Común en puntos pouco profundos da costa norte, como A furna ou Cala do rei. 

------------------------------------------------------
No Atlántico podemos atopar ata cinco clases diferentes de Cystoseira. Outro tipo que crece en augas pouco profundas da ría é a o tamarindo de mar ou Cystoseira tamariscifolia.

É unha alga perenne dunha cor verde azulada iridescente que a fai moi rechamante. As súas ramas principais son grosas e delas saen ramas máis curtas que lle dan un aspecto espiñento
 

invasión ou vitoria

O problema das especies invasoras é que compiten e desprazan outras especies "locais" das que dependen os ecosistemas para manter o equilibrio. O sargazo xaponés, por exemplo, compite coas correas de mar e diferentes tipos de laminaria. 

Outro caso de alga invasora asentada nas nosas augas son as chamadas algas arpón, unha alga vermella que logrou estenderse por todo o mundo polas súas características peculiares e a súa gran resistencia a unha ampla gama de temperaturas. 

O maior problema que xera é a gran competencia con especies autóctonas, chegando a substituílas por completo en amplas extensións de baixos rochosos. A súa proliferación é tan elevada que poden producir verdadeiras pragas que, ás veces, teñen forma de "marea" ás praias. 
 

alga roja invasora Falkenbergia rufolanosa

Seguindo as recomendacións de CETMAR (Centro Tecnolóxico do Mar) é importante non cortar nin despexar exemplares destas algas invasoras, xa que poden reproducirse de forma vexetativa e poderiamos axudar involuntariamente á súa propagación.

 

ALGAS vermellaS - rodofítAS

As algas vermellas son o grupo máis antigo (hai rexistros fósiles de hai máis de mil millóns de anos) e diversos entre as algas (inclúen máis de 7.000 especies diferentes), podendo presentar múltiples formas e cores, xeralmente asociadas aos variados hábitats nos que poden vivir. 

Ademais da clorofila, teñen outros pigmentos azuis, amarelos e vermellos, pero é este último o que lles confire a súa característica cor. Os pigmentos vermellos e azuis son capaces de absorber radiacións de luz moi amplas, o que permite que estas algas tamén poidan vivir a profundidades notables e, a pesar de ser algas capaces de habitar a maior profundidade, podemos atopar algunhas delas na zona intermareal, quedando ao descuberto cando baixa a marea. 

Poden ter formas brandas e esponxas ou laminadas, como as algas verdes e pardas, pero unha gran cantidade de algas vermellas pertencen ao peculiar grupo das coralináceas, que son capaces de producir carbonato cálcico, adquirindo así a aparencia de pedras ou corais. 
En xeral son de tamaño pequeno, o que lles permite vivir adheridas a multitude de soportes. Hainas que se aferran ás rochas,  mais tamén poden engancharse a outras algas (a miúdo grandes laminarias), algunhas se asentan en diferentes animais, como centolas ou espirógrafos e hainas tamén que viven libremente no fondo, sen necesidade agarrarse, como o maerl.

Son algas moi plásticas, que poden variar moito a súa forma, incluso unha mesma especie dependendo do hábitat no que se atope, o que fai que ás veces resulte moi difícil diferencialas. Hai algas vermellas que seguen ciclos anuais e outras son perennes, chegando a ser moi duradeiras, especialmente as coralináceas. 

 

VERMELLas DURAS 

Phymatolithon calcareum /
Mesophyllum lichenoides
Lithophyllum incrustans
Mostrar más

É unha das algas vermellas máis peculiares e aquí, na ría, a diferenza do que sucede noutros lugares, podemos atopala a pouca profundidade. Mentres que no Mediterráneo haberá que baixar entre 30 e 60 metros, en moitas zonas atlánticas podemos atopalo a partir dos 10 ou menos. 

Aparecerá tanto espallada como formando grosas alfombras que cobren o fondo de area. O maerl pode estar formado por diferentes tipos de algas calcarias, aquí está formada por dúas algas case idénticas (só distinguibles baixo un microscopio), que viven misturadas. 

alga roja Maerl

Algas calcarias que forman grosas codias rosas nas rochas, entre 3 e 6 cm de diámetro e aspecto quebradizo, xeralmente cun bordo máis pálido e irregular

Cando son exemplares novos, teñen unha textura máis lisa e os seus bordos están pegados ás rochas, pero a medida que medran estes fanse máis grosos e ondulan separándose da rocha. Poden crecer e estenderse por amplos espazos, formando estruturas semellantes aos arrecifes de coral. 
 

Algas calcarias que se diferencian doutras semellantes, como a "folla de pedra", por ter unha cor rosa intensa, case púrpura, bordeada por reberetes de cor crema que mesmo poden presentar franxas concéntricas. Ademais, en vez de estenderse ou vivir libremente coma o Maerl, crece máis erecta, orixinando beirís voluptuosos e redondeados
En individuos que están na estación reprodutiva (inverno e primavera) pódense observar verrugas esféricas na súa superficie que conteñen as células reprodutivas. 

Lithothamnion corallioides

alga roja Mesophyllum lichenoides
alga roja lithophyllum incrustans
alga roja Mesophyllum lichenoides
alga roja lithophyllum incrustans

Podemos atopalas nas Illas Cíes, en puntos pouco profundos como Viños ou Fornos. Tamén aparecen na costa norte, en lugares como A furna ou Cala do rei. 

É unha alga perenne, que normalmente vive a pouca profundidade, mesmo ao descuberto en zonas intermareais. 

Xeralmente medran noutras algas coralinas duras, pero tamén poden crecer nas rochas. Hai que mirar en puntos pouco profundos, como Cala do rei. 

É perenne, mais o seu crecemento é moi lento, menos dun milímetro ao ano. Pode alcanzar un tamaño de entre 1 e 3 centímetros, e están unhas sobre as outras, en montóns, presentando caprichosas formas ondulantes. 

Apenas supera un centímetro de longo e medra moi lentamente (1 mm ao ano), pero pode chegar a ser moi lonxevo. Cando se lle fai unha sección transversal, pódese apreciar a súa idade, dado que cada ano xera unha nova capa de tecido. 

A característica máis rechamante desta alga é que vive sen amarrarse a ningún substrato, libre nos fondos de area e lama, o que, xunto coa súa capacidade de vivir a grandes profundidades, evítalle ter competir con outras algas que teñen un crecemento máis rápido.
 
Aparece en puntos próximos ao illote de Viños nas Illas Cíes, formando grandes extensións, pero pódese atopar espallado nos fondos doutros moitos puntos, tanto na costa norte (Punta das ratas e Punta fanequeira) como na costa sur (Cabo de Mar). 

 

O resultado é unha pequena alga calcificada de cor rosada que semella un coral en miniatura e presenta antolladizas formas de ramificación

 

CAMPOS DE MAERL

Cando forma grandes concentracións, pode crear capas de 15 cm de grosor, onde a parte inferior corresponde ao vello maerl xa morto e a parte superficial ao maerl vivo. A súa estrutura forma un labirinto de pequenas cavidades onde a auga segue a circular, creando un fogar ideal para a vida máis miúda.

Moitos animais pequenos viven nestes campos de cor rosa, como pequenos peixes e anfioxos, moluscos ou anémonas, e tamén son zonas de alevinaxe (aquelas nas que se desenvolven as crías) de moitas especies coñecidas de crustáceos e moluscos (especialmente bivalvos). 


De maneira que este é un ecosistema rico en si mesmo. De feito, calcúlase que arredor del hai unhas 600 especies de animais asociados e outras 300 de algas. Aínda que esta diversidade é estacional, é menor durante o outono-inverno. Isto, xunto coa súa importancia para regular o pH e a acidez da auga, fai que os campos de maerl sexan partes imprescindibles da nosa ría, que debemos coidar e protexer.
 

galería

vermellas DURAS 

Jania rubens
Corallina officinalis
Mostrar más

É unha alga dura e coralina, pero articulada, que forma densas matogueiras de cor rosa violáceo. A forma na que adoita crecer é coma unha bola de densas ramificacións dicotómicas, cuxas ramas medran entre 2 e 3 cm
É de cor rosada pálida, pero a zona próxima á base pode ser de cor máis escura e a tonalidade rosada pode branquear pola acción do sol cando crece a pouca profundidade. 

Alga coralina moi frecuente nas zonas pouco profundas da ría que forma pequenos arbustos de ramas articuladas

A primeira vista podemos ver como está formado por pequenas pezas ensambladas que medran a ambos os dous lados do eixe central. Rosa intenso con extremos redondeados brancos

alga roja corallina elongata
Jania rubens PA270048b.JPG

Nacen dunha raíz base en forma de disco e poden alcanzar os 12 cm de longo, aínda que o seu tamaño normal é moito menor, arredor dos 2-4 cm

Aparece en zonas de mergullo pouco profundas, visibles en Viños ou A furna. Tamén é posible atopalas nas pozas entre rochas que quedan na praia cando baixa a marea. 

Sobre elas tamén tenden a crecer outras algas vermellas duras como as algas lique (Mesophyllum lichenoides). 
 

Viven a pouca profundidade, normalmente noutras algas (como a Cystoseira), pero tamén en campos de zostera, e mesmo son capaces de formar "bolas" libres como pompóns de aproximadamente 10 cm de diámetro. 
Ten diferentes xeitos de desenvolverse. Ás veces medra dando lugar a formas estilizadas, regulares e dicotómicas, outras veces crece como unha masa enredada con ramificacións retorcidas. 

Son hermafroditas e, na estación reprodutiva, as esporas forman liñas coma rosarios nos segmentos da alga. 


Podemos atopalas nas Illas Cíes e en pozas intermareais. 

 

 vermellas BrANDAS 

Asparagopsis armata - Falkenbergia rufolanosa
Chondria coerulescens
Mostrar más

Trátase dunha alga invasora de Nova Zelandia e Australia que grazas ás súas "superpoderes" colonizou todo o mundo. 

Ten espiñas longas con forma de arpón en moitas das súas ramas, un mecanismo infalible que lles permite engancharse a calquera obxecto flotante e moverse polo mar adiante (isto inclúe o traxe de neopreno, se mergullas preto delas levarás algún recordo). 

Probablemente a máis fácil de recoñecer pola súa rechamante cor azul, e aínda así pertence ás algas vermellas.

 

Crece nas rochas, xeralmente a pouca profundidade e rodeado doutras algas vermellas. A súa aparencia é de pequenos filamentos ríxidos que se ramifican
 

alga roja azul chondria coerulescens
alga roja arpón Asparagopsis armata
alga roja Falkenbergia rufolanosa
alga roja azul chondria coerulescens
alga roja azul chondria coerulescens

Crecen a pouca profundidade e xeralmente en lugares expostos a un certo grao de corrente. Podemos velas nas Illas Cíes, A furna ou Cala do rei.

Os filamentos, flexibles e cartilaxinosos, teñen un extremo redondeado e, cando están na época de cría, os exemplares femininos amosan as súas estruturas sexuais como pequenísimos óvalos externos e brancos adheridos. 

Cando os filamentos comezan a medrar, aparecen salpicados coma pelos, máis ou menos separados, na mesma rocha. E co paso do tempo forman un arbusto ramificado vertical de aproximadamente 20 cm de diámetro e 5 cm de alto

Son tan distintas que se cría que eran especies diferentes. 

Común en puntos pouco profundos como Punta Subrido, Viños ou A furna. Tamén podemos atopala na zona intermareal.

 

Ás veces forma verdadeiras pragas que cobren completamente as rochas dos fondos pouco profundos ou invaden as praias en gran número tras tempestades ou mareas vivas. 

Son capaces de reproducirse en forma vexetativa, por fragmentación, de xeito que calquera anaco arrastrado e transportado a outro lugar dará paso a novos individuos. 
Tamén é unha especie de rápido crecemento e capaz de soportar unha ampla gama de temperaturas, de 9º a 25º. Por se isto fose pouco, pode producir substancias tóxicas que o libran de depredadores. 

E aínda hai algo mellor, ten unha dobre personalidade, o que a fixo pasar desapercibida durante décadas. Quero dicir, as algas, ademais de reproducirse por fragmentación, poden facelo a partir dun dobre ciclo de reprodución: un ciclo de gametos masculinos e femininos (reprodución sexual) e outro por esporas (reprodución asexual). Todas as algas alternan sucesivamente estes ciclos. 

A maioría das algas forman individuos iguais con ambas as reproducións, pero hainas que, segundo o tipo de reprodución, adoptan diferentes formas. É o caso da incrible arpón. Cando se reproduce por gametos é Asparagopsis armata, e medra formando ramos de espigas avermelladas con espiñas (imaxe superior) duns 30 cm de longo; pero a próxima xeración será Faulkenbergia rufolanosa (imaxe de abaixo), e converterase nun entrañable pompón marrón, de tan só un par de centímetros de lonxitude, que cobre as rochas e ao desprenderse, desprázase flotando grazas á súa forma. 

Chondrus crispus
Plocamium cartilagineum
Scinaia sp.
Mostrar más

Alga carnosa e de cor vermello intenso que se ramifica irregularmente varias veces ata alcanzar os 15 - 20 cm de alto, formando pequenas "matogueiras". As pólas son cada vez máis pequenas, de xeito que dos "talos" máis grandes e aplanados emerxen as ramificacións ata que os bordos toman o aspecto típico dunha crista de galo

Algas de cor entre parda e vermella, duns 10 - 20 cm, que medran de xeito moi irregular formando láminas curtas e aplanadas que rematan en dobres lóbulos


Varía moito de forma, dependendo de onde se atope. En xeral, dun "talo" máis ou menos longo e cilíndrico, saen varias ramas, que van bifurcando de dous en dous (máis de 5 veces). 

Outra alga vermella e moi rechamante é a chamada alga dos dedos vermellos. Crece ramificándose en matogueiras que poden medir entre 15 e 20 cm. de alto. As súas ramas alongadas e carnosas rematan bifurcadas nos extremos, que teñen as puntas aguzadas
Xeralmente de cor vermella ou rosa intenso, aínda que ás veces presenta matices que "tiran" cara ao marrón. 

alga roja musgo de irlanda Chondrus crispus
alga roja Plocamium cartilagineum cresta de gallo
alga roja musgo de irlanda Chondrus crispus
alga roja Plocamium cartilagineum cresta de gallo
alga roja Scinaia sp.
alga roja Scinaia sp.

Soportan certo grao de sedimentación, polo que ás veces atoparemos partículas adheridas nelas. 

No mergullo non é raro atopar algún exemplar en puntos das Illas Cíes, como Muxieiro, aínda que tamén están presentes noutros como Cabo de Mar. 
 

Aférrase ás rochas ou ás cunchas grazas a un pequeno disco que ten na base do talo. É común atopar matogueiras illadas entre outras algas verdes, como ramallos e ulvas, ou pardas.

Normalmente atópase a pouca profundidade, nas rochas ou nos "talos" das laminarias, aínda que pode estar ata 20 m de profundidade. 

Son bastante abundantes en puntos das Illas Cíes como o Illote Viños e máis profundos en lugares como As Raeiras.

Para diferencialos doutras variantes da mesma especie, utilízase o número de dentes que teñen na ramificación final, entre 3 e 4. 

As láminas desta alga están formadas por múltiples capas porosas nas que as iridescencias poderían actuar como "protección" ás ondas de luz azul que reflicten. 


É unha alga perenne que medra nas rochas no infralitoral, destacamos polas súas iridescencias as situadas no pecio Ivy ou A Furna. 
Tamén se poden atopar na zona intermareal, nas pozas que quedan ao baixar a marea (nestes casos pode aparecer en tons máis amarelentos debido á exposición ao sol). 

Cando a atopamos na zona intermareal, só presenta a súa coloración avermellada, pero baixo a auga non é estraño que teña reflexos azulados, iridescencias moi visibles que foron estudadas recentemente. 

algas azuIs?

A pesar do seu nome, non son realmente algas, senón bacterias. Non adoitan ser azuis, senón verdes. Sen dúbida as máis descoñecidas, aínda que as temos visto moitas veces nas praias que visitamos durante o verán. 

As cianobacterias ou as algas azuis son organismos moi sinxelos pero capaces de facer a fotosíntese. Incluímolas porque hai unha especie bastante común en rochas intermareais que facilmente poderiamos confundir con algas verdes. É a Rivularia bullata ou alga burbulla. Son pequenos globos xelatinosos de cor verde intensa que abundan durante o verán, xa que é unha especie estacional. 


Aparece nas zonas rochosas onde bate a auga e semellan pequenas burbullas desinfladas de algo máis dun centímetro que a miúdo medran entre os arneiróns. 

cianobacterias burbuja Rivullaria bullata alga azul
 

PLANTAS

ZOSTERA MARIÑa

As plantas mariñas teñen unha interesante historia evolutiva porque, aínda que polo seu aspecto, nos recorden ás algas, están ben lonxe delas. A vida vexetal xorde no mar, primeiro aparecen as algas vermellas, seguidas das verdes e, finalmente, as algas pardas; entón comeza a vida das plantas terrestres, a medida que os musgos evolucionan a partir das algas e se desenvolven ata chegar ás plantas superiores, as fanerógamas, as que teñen froitos e flores. Nun momento dado, xa nos días dos grandes dinosauros, algunhas destas plantas superiores deciden volver vivir no mar. 

Isto ten grandes vantaxes, como dispoñen de raíces verdadeiras, son capaces de instalarse en sedimentos brandos como a area, onde as algas non poden (os seus rizomas, o equivalente ás raíces das plantas, non son o suficientemente fortes e precisan superficies duras como as rochas para agarrarse). Deste xeito levaron a cabo unha gran colonización, estendéndose e formando as típicas pradarías mariñas. 

Pero volver ao mar tamén ten os seus inconvenientes, alí non teñen insectos polinizadores que faciliten a dispersión das súas sementes, polo que a reprodución sexual é difícil, os seus grans de polen son longos e viscosos para seren transportados polas correntes mariñas e adherirse, mais o éxito é escaso. Isto significa que case sempre se reproducen dun xeito asexual ou vexetativo, o que ten un alto custo, xa que a súa diversificación é moi deficiente. 

Quizais nos sona máis a posidonia mediterránea, pero aquí tamén temos plantas mariñas, moi similares en todos os aspectos e igual de importantes, aínda que moito máis descoñecidas e tamén desprotexidas. A planta mariña que atoparemos na ría é a Zostera mariña, que como todas as plantas superiores constan de raíces, talo e follas, así como flores e froitos.
 

 

zostera marina galicia

Caracterízase por ter follas longas e estreitas de cor verde clara, que rematan nunha punta redondeada e teñen nervios finos lonxitudinais e paralelos. Estas follas estilizadas teñen aproximadamente 1 cm de ancho e entre 20 e 120 cm de longo. 

Os seus rizomas, de cor parda, esténdense horizontalmente baixo a area e unha infinidade de raíces finas saen en todas as direccións, formando un auténtico labirinto subterráneo que lles permite fixarse firmemente no substrato. 

Están presentes durante todo o ano en substratos brandos de area, grava ou lama e, aínda que non se dan a grandes profundidades, normalmente aparecen a unha profundidade suficiente como para evitar quedar ao descuberto. 
 

ZOSTERA gal.jpg

Hai moitas razóns que fan destas plantas unha peza clave dos nosos fondos. Do mesmo xeito que as algas, son grandes produtores de osíxeno e materia orgánica e tamén actúan como filtros que absorben e almacenan CO2. Outra característica importante é que protexen as costas, xa que deteñen a erosión acumulando sedimentos finos. Pero o que os fai tan importantes é que, como sucedía cos bosques de laminarias (algas pardas) ou cos campos de maerl (algas vermellas), xeran ecosistemas de grande biodiversidade en si mesmos, con decenas de especies asociadas. 
As algas, os cnidarios, os briozoos, os moluscos establécense sobre elas ... pero tamén serven de alimento para moitos herbívoros, como ourizos ou borrachas, e constitúen importantes áreas de cría. Os animais detritívoros como os carallotes tamén aproveitan os seus restos. A presenza de tanta vida é un reclamo para os depredadores como os grandes peixes, o polbo e os chocos, mesmo é un lugar onde esconderse e descansar os grandes animais con hábitos nocturnos, como as raias riscadas e os melgachos. 

É fundamental dar a coñecer estas ricas paisaxes e promover a súa conservación, xa que a súa existencia depende da presenza destas plantas mariñas descoñecidas. Plantas moi vulnerables á contaminación, aos cambios introducidos nas zonas costeiras por construcións que alteran a paisaxe ou ao uso de técnicas de pesca agresivas e indiscriminadas como o arrastre. Se a isto engadimos a súa lenta rexeneración, apenas medran un centímetro ao ano, podemos facernos unha idea da urxencia da súa protección. 

Localízanse preferentemente nas zonas medias e externas da ría. Nas proximidades da praia de Liméns, xunto ao punto de mergullo chamado A furna, podemos atopar unha pradaría de zostera que paga a pena visitar e gozar. Outra opción é facer snorkel na praia de Bouzas, que tamén conta cunha zona de zostera.

QUE PODEMOS ATOPAR NA ZOSTERA?

galería

Todas as fotografías, textos e vídeos pertencen ás autoras e están protexidos pola Ley de Propiedade Intelectual. Non se permite o seu uso non autorizado.

CONTACTA CON NOSOUTRAS 

  • White Facebook Icon
  • White Instagram Icon

13 GRADOS sociedade cooperativa galega sen ánimo de lucro 

© 2020  -   13 GRADOS